Wiktoria Helena Paziewska. biegAM

Kiedy teoria zderza się z rzeczywistością, bieg przestaje być wyłącznie zdrowym nawykiem czy sportem. Staje się surowym, głęboko osobistym doświadczeniem trudu, mozołu i codziennego oporu. Wystawa „biegAM” dotyka jednego z najbardziej przejmujących paradoksów współczesnego życia – dojmującego poczucia, że choć pędzimy przez kolejne tygodnie na pełnych obrotach, nasz życiowy krajobraz ani drgnie. Odhaczamy zadania, słyszymy swój coraz cięższy oddech, a mimo to stoimy w miejscu. Wiktoria Helena Paziewska przekłada to napięcie na język sztuki. Artystka zaprasza nas w przestrzeń procesu, w którym bieg staje się autonomicznym medium, a ciało, przyspieszony puls i rygor oddechu – tworzywem.

Punktem wyjścia dla kuratorskiej narracji jest współczesny mit o konieczności nieustannego rozwoju i wiecznej produktywności. W tym ujęciu pędzące dni oraz powtarzalna rutyna przestają być narzędziem postępu – służą jedynie przetrwaniu i wycieńczającemu utrzymaniu dotychczasowej pozycji. Tę egzystencjalną stagnację, ukrytą pod maską nieustannego pośpiechu, trafnie oddają słowa Czerwonej Królowej z powieści Lewisa Carrolla: „Bo tu, jak widzisz, trzeba biec tak szybko, jak się potrafi, żeby zostać w tym samym miejscu. Jeśli chce się znaleźć w innym miejscu, trzeba biec co najmniej dwa razy szybciej!”[1]. To właśnie ten paradoks staje się centralną osią wystawy. Wiktoria Helena Paziewska analizuje moment, w którym olbrzymi wydatek energetyczny nie służy już żadnemu postępowi, lecz staje się warunkiem koniecznym do tego, by w ogóle nie spaść z pędzącej karuzeli obowiązków. W świecie zdominowanym przez przymus nieustannego rozwoju praca nad utrzymaniem status quo staje się wycieńczającym, choć niewidocznym rygorem.

Monotonne zliczanie kroków i rejestrowanie własnego wysiłku na ścianach galerii odsyła bezpośrednio do konceptualnych zapisów temporalnych Romana Opałki czy Hanne Darboven. O ile jednak tamci artyści mierzyli czas w sposób abstrakcyjny i matematyczny, o tyle w projekcie „biegAM” zyskuje on wymiar czysto fizjologiczny – zlicza pot, zmęczenie i fizyczny opór mięśni. W działaniu performatywnym inaugurującym wystawę w Galerii Sztuki Wozownia odnajdziemy z kolei echa projektów wytrzymałościowych Mariny Abramović czy Tehchinga Hsieha, analizujących psychosomatyczną wydolność organizmu oraz redefiniujących pojęcie czasu trwania. Podczas wernisażu artystka podejmie taką właśnie długofalową próbę wytrzymałościową. Jej ciało na bieżni stanie się żywym manifestem przeciwko współczesnemu przymusowi totalnej produktywności.

Istotnym punktem odniesienia dla projektu jest również jego wymiar feministyczny. Artystka bierze na warsztat rzucane codziennie w pośpiechu frazy: „cały dzień biegałam” oraz „już biegnę”, poddając je krytycznej wiwisekcji. Te niewinne hasła to esencja pracy niewidocznej, którą na swoich barkach wciąż w większości niosą kobiety. To logistyczny bieg bez mety, bez podium i bez gratyfikacji – nieustanne podtrzymywanie domowych struktur przy życiu. Wiktoria Helena Paziewska przypomina nam, że ten codzienny, wycieńczający pęd służy jedynie temu, by cała systemowa machina mogła rano ruszyć od nowa.

Ekspozycja wystawy „biegAM” celowo zaciera granicę między twórcą a obserwatorem, stawiając na żywe zaangażowanie odbiorcy. W centrum galeryjnej sali staje mechaniczna bieżnia – obiekt wyrwany ze swojego codziennego kontekstu i zmieniony w symboliczny instrument trudu. Każdy odwiedzający może wejść na taśmę, by osobiście doświadczyć monotonii oraz fizjologii tego pędu, a następnie zapisać liczbę swoich kroków bezpośrednio na ścianie galerii. To wizualny zapis sumy naszego wspólnego zmęczenia i mechanicznego trwania w ruchu. Wystawa Wiktorii Heleny Paziewskiej „biegAM” stawia nam pytanie: czy w świecie, który nie pozwala nam się zatrzymać, samo utrzymanie pozycji i miarowy, monotonny krok na taśmie bieżni jest koniecznością i jedynym sposobem na przetrwanie?

[1] L. Carroll, O tym, co Alicja odkryła po drugiej stronie lustra, tłum. M. Słomczyń