Wernisaż: Pałac Kryształowy

Pałac Kryształowy

Ikona nowoczesności, ósmy cud świata, „wielki interior”. Wystawa Pałac Kryształowy, rozciągnięta na dwie galerie BWA Wrocław, komentuje symbol epoki przemysłowej – szkło, jego transparentność i muzealną hierarchiczność. Świadomie budowane kaskadowe kadry, zmieniające się punkty widzenia oraz gra światła i odbić zachęcają do uważnego patrzenia i powracania do tych samych obiektów.

„Na każdym, kto go ujrzał, sprawiał wrażenie tak romantycznego piękna, że można było spotkać widoki pałacu na ścianach domostw w najbardziej zapadłych niemieckich wioskach”.

Lothar Bucher

Od 9 października 2026 roku będzie można zobaczyć wystawę, która rozciąga się na dwie galerie – SIC! BWA Wrocław i BWA Wrocław Główny. Zainicjowały ją dwie kuratorki, Mika Drozdowska i Joanna Kobyłt, na co dzień odpowiadające za program tych przestrzeni. Pałac Kryształowy stanowi ostatnią prezentację w galerii na Dworcu Głównym, z której wrocławskie BWA wyprowadza się wiosną 2027 roku. Wystawa prezentuje prace tworzone przez międzynarodowy zespół artystyczny w różnorodnych mediach, takich jak malarstwo, fotografia, rzeźba, instalacje przestrzenne, światło oraz obiekty szklane.

Pałac Kryształowy jako ósmy cud świata

Punktem wyjścia dla wystawy jest figura Pałacu Kryształowego – monumentalnego, szklanego pawilonu z 1851 roku, zaprojektowanego na Wielką Wystawę Światową w londyńskim Hyde Parku przez Josepha Paxtona, hodowcę kwiatów, ogrodnika i konstruktora szklarni. Był to pierwszy obiekt stworzony w całości z żeliwnych i szklanych prefabrykatów, przez wielu uznawany za ósmy cud świata. Prace nad Pałacem Kryształowym, rozpoczęte 26 września 1850 roku, zakończono już w styczniu 1851.

Budynek stał się symbolem epoki przemysłowej, imperialnych ambicji i wiary w postęp, a w historii architektury, sztuki i literatury zapisał się zarówno jako ikona społecznych utopii (Czernyszewski, Żeromski), jak i dystopijnych diagnoz nowoczesności (Dostojewski, Prus). Choć brytyjskie mieszczaństwo przez długi czas odnosiło się z rezerwą do tego ucieleśnienia nowoczesności, Pałac Kryształowy od początku okazał się wielkim sukcesem. Budowla wzbudziła zachwyt publiczności i przyciągnęła tłumy odwiedzających z różnych stron świata. Po zakończeniu wystawy w Hyde Parku szklana konstrukcja Paxtona została w ciągu trzech miesięcy rozebrana, a następnie w 1854 roku złożona na drugim krańcu Londynu, na wzgórzu Sydenham. To właśnie tam w 1865 roku zmarł Joseph Paxton – niedaleko swojego najsłynniejszego dzieła, które przeżyło go o siedemdziesiąt dwa lata. W 1936 roku Pałac Kryształowy spłonął.

Dwie galerie, jedna wystawa

Wystawa zostanie zaprezentowana w dwóch przestrzeniach: BWA Wrocław Główny oraz galerii SIC!. Dworzec Główny – zabytkowy budynek z lat 1855–1857 – architektonicznie nawiązuje do Pałacu Kryształowego. Program galerii BWA Wrocław Główny rozwijany przez Joannę Kobyłt wiązał się z kontekstem miejsca i przepracowywał epokę nowoczesności, której konsekwencje dziś wszyscy odczuwamy. Z kolei galeria SIC! to jedyna w Polsce publiczna galeria poświęcona szkłu współczesnemu. Jej program łączy eksperymentalne praktyki artystyczne z tradycją szklarską Dolnego Śląska, traktując szkło zarówno jako materiał, jak i punkt wyjścia do refleksji nad przezroczystością, widzialnością i kruchością.

Prezentowane na wystawie prace wykorzystują różnorodne media – malarstwo (Wiktor Dyndo, Patrycja Cichosz), fotografię (Tom Swoboda, Richard Mosse), rzeźbę (Jan Baszak, Yinka Shonibare, Erin Dickson), instalacje przestrzenne (namiot z kryształów Saszy Baszynskiego), pracę dźwiękową (część instalacji Kristy Israel), rzeźbę z tekstyliów (Jan Baszak), instalację świetlną (Klaudia Kasperska) oraz obiekty szklane (John Moran, Krista Israel, Erin Dickson, Paweł Szeibel). Dzieła nie ilustrują historii Pałacu Kryształowego, lecz podejmują z nią dialog, otwierając kolejne perspektywy interpretacyjne.

Jednym z motywów spajających prace artystów i artystek jest przezroczystość, rozumiana zarówno