Wernisaż: 13. Wystawa Kuratorska Bielskiej Jesieni 2026 – Widzenie peryferyjne

Kuratorzy Piotr Sikora i Tomek Pawłowski-Jarmołajew proponują przesunięcie spojrzenia na współczesne malarstwo Polski, Czech i Słowacji nie z perspektywy dominującego centrum, ale z perspektywy Bielska-Białej, miasta położonego blisko trójstyku granic, zdolnego do budowania środkowoeuropejskiej perspektywy.

Skupiając się na aspektach wizualnych, narracjach i opowieściach przywoływanych przez współczesne osoby artystyczne, kuratorzy ukazują alternatywny porządek wobec relacji centrum – peryferia oraz przedstawiają malarstwo jako medium przetwarzania niestabilnej rzeczywistości.

Na wystawie „Widzenie peryferyjne” zobaczymy prace 15 osób artystycznych z Polski, Czech i Słowacji. W narracji wystawy sygnalizowane są tendencje widoczne w malarstwie regionu – pojęcia i metafory takie jak: zwrot ludowy i cottagecore, religijność i nowy spirytualizm, rozchwianie obrazu i powidoki rzeczywistości oraz senne introspekcje.

Piotr Sikora, Tomek Pawłowski-Jarmołajew:

Fenomen widzenia peryferyjnego opiera się na właściwościach siatkówki oka, której skrajne obszary są szczególnie czułe na ruch, światło i kontrast. Kiedy nie patrzymy wprost, możemy dostrzec to, co umyka bezpośredniemu spojrzeniu. Jeżeli więc interesują nas niuanse, łatwiej będzie je dostrzec, nie patrząc na centrum. Wierzymy, że właśnie taki sposób patrzenia może być dobrym punktem wyjścia dla wystawy „Widzenie peryferyjne”, na której zebraliśmy malarstwo z trzech krajów regionu – Polski, Słowacji i Czech. Kierowaliśmy się kluczem opartym na pojęciach subtelności, świetlistości, zatartych krawędzi i atmosfery tajemnicy obecnej w pracach, które na przekór rzeczywistości HD proponują rozmyte powidoki.

Ostatnie lata przyniosły w polskim malarstwie zjawisko skłaniające się ku tematom o politycznym ciężarze, artykułującym doświadczenia mniejszości oraz postawy w obronie tolerancji, współistnienia i praw jednostki. Często towarzyszył im język bliski ekspresji malarskiej lat 80. XX w., łączący nasycone kolory, memy, estetykę internetu i wyrazisty gest. W naszym projekcie proponujemy zwrócić się ku zupełnie innej estetyce i językowi form, operującym na znacznie niższych skalach kontrastu. Interesuje nas malarstwo subtelne, lecz niekoniecznie sentymentalne, posługujące się w większości językiem figuratywnym, w którym istotną rolę odgrywają symbole, artefakty, wnętrza i atmosfera, nierzadko utrzymana w tonacji czarnego romantyzmu czy też emo-romantyzmu.

Zamiast szerokiego otwarcia oczu proponujemy ich zmrużenie, a w miejsce ostrzenia wzroku na polską stolicę – rozejrzenie się po regionie, a konkretnie po Czechach i Słowacji, które, choć geograficznie bliskie są Bielsku-Białej, często pozostają poza naszym polem widzenia.

Na wystawie „Widzenie peryferyjne” zobaczymy malarstwo operujące coraz delikatniejszymi, bardziej osobistymi i intymnymi środkami wyrazu. Nie oznacza to jednak wycofania, przeciwnie, jak konstatuje Piotr Sikora w tekście „Słaba sztuka. Silna polityka”: „za tą pozorną cichością kryje się coraz większa świadomość własnej wartości, autonomii i praw osób artystycznych. Sztuka może być słaba ale środowisko artystyczne regionu nabiera na sile”.

Wystawie towarzyszyć będzie katalog zawierający jej dokumentację oraz teksty w językach polskim i angielskim opisujące kontekst artystyczny, społeczny i polityczny prezentowanego malarstwa. Autorami tekstów są: Alek Hudzik, Karolina Voleská, Piotr Sikora, Dominika Moravčíková oraz kuratorski duet Tomek Pawłowski-Jarmołajew i Piotr Sikora.

„Widzenie peryferyjne” – projekt Piotra Sikory i Tomka Pawłowskiego-Jarmołajewa – został wybrany do realizacji jako najciekawszy w konkursie organizowanym przez Galerię Bielską BWA na scenariusz wystawy prezentującej istotnych zjawisk w polskim malarstwie współczesnym.|

Osobu kuratorskie: Piotr Sikora i Tomek Pawłowski-Jarmołajew

Osoby artystyczne: Sarah Dubná (CZ), Andrej Dúbravský (SK), Cristina Ferreira-Szwarc (PL/PT), Joanna Woś (PL/AT), Julia Woronowicz (PL), Lera Dubitskaya (PL/BY), Liš