Suzanne Treister: Prorocze śnienie

Wystawa Suzanne Treister: Prorocze śnienie w Muzeum Sztuki w Łodzi to pierwsza w Polsce retrospektywa twórczości pionierki sztuki cyfrowej, internetowej i nowych mediów. Ekspozycja obejmuje ponad cztery dekady interdyscyplinarnej działalności Treister. Przedstawia wizjonerską, radykalną i krytyczną, choć niepozbawioną humoru, praktykę brytyjskiej artystki. Treister obnaża relacje łączące technologię, sieci globalnej inwigilacji, społeczeństwo, władzę, naukę i mistycyzm. Proponuje alternatywne wizje i interpretacje historii, które ukształtowały nasze społeczeństwo, a ich znaczenie zaczynamy rozumieć dopiero dziś. Prezentacja zawiera również najnowsze dzieła, odnoszące się do fizyki kwantowej, zachęcające do krytycznego spojrzenia na sztuczną inteligencję, jednocześnie wizualizując rozwiązania dla kryzysu klimatycznego na Ziemi. W centrum zainteresowania artystki znajduje się pytanie, jak ocalić świat dla przyszłych pokoleń. Poszukiwania wśród alternatywnych systemów wierzeń, budowanie oddolnych społeczności i kreowanie światów to tylko niektóre ze środków, które proponuje Treister.

Wystawa, podążająca chronologicznie od wczesnych prac Suzanne Treister (ur. 1958, Londyn, Wielka Brytania), ukazuje różnorodność jej twórczości, realizowanej w obrębie sztuki internetu, technologii interaktywnych, malarstwa, wideo, fotografii i rysunku. Artystka rozpoczęła prace nad projektami dotyczącymi gier wideo, wirtualnej rzeczywistości i oprogramowania komputerowego jeszcze pod koniec lat 80. XX wieku. Spośród jej wczesnych prac na wystawie prezentowane są m.in. serie Malarstwo gier wideo (Video Game Paintings, 1989–1991) i Oprogramowanie (Software, 1993–1994), przedstawiające hipotetyczne aplikacje komputerowe, zwiastujące te, które kształtują nasze dzisiejsze doświadczenie korzystania z technologii.

Monumentalny cykl Podróżowanie w czasie z Rosalind Brodsky (Time Travelling with Rosalind Brodsky, 1995–2006) eksploruje XX i XXI wiek z perspektywy fikcyjnego alter ego Treister. Brodsky, która tak jak Treister ma polskie korzenie, jest przekonana, że pracuje w Instytucie Militroniki i Zaawansowanej Interwencyjności Czasowej (Institute of Militronics and Advanced Time Interventionality, IMATI) w Londynie. Na wystawie w Muzeum Sztuki w Lodzi zaprezentowane zostaną między innymi fantastyczne kostiumy i urządzenia służące Brodsky do podróży w czasie, a także dokumentacja fikcyjnych projektów badawczych, GOLEM/LOEW: Sztuczne życie (GOLEM/LOEW: Artificial Life, 2001–2002), dotyczących pragnienia stworzenia sztucznego życia na Ziemi, Operacja Swanlake (Operation Swanlake, 2003–2004) i HEXEN 2039 (2004–2006), analizujący wykorzystanie przez siły zbrojne praktyk okultystycznych w wojnie psychologicznej. Cykl ten jest przykładem strategii Treister, polegającej na budowaniu wielowątkowych, fikcyjnych światów, mówiących wiele o naszej współczesności.

Krytyczne spojrzenia na internet, dzięki poznaniu jego historii i sposobu, w jaki z niego dziś korzystamy, Treister rozwinęła w cyklu HEXEN 2.0 (2009–2011), na który składają się między innymi autorskie diagramy alchemiczne i karty tarota. Te środki wyrazu pozwalają artystce odsłonić powiązania między historią rozwoju cybernetyki, militarnymi korzeniami internetu, kształtowaniem się nowych systemów globalnej manipulacji i kontroli. Treister podkreśla przecięcia tych zjawisk, zestawiając je z równoległą historią oddolnych i kontrkulturowych ruchów społecznych. Wystawa obejmuje także wielkoskalowe postfuturystyczne projekty stworzone przez Suzanne Treister w ciągu ostatnich dziesięciu lat – jak cykl SURVIVOR (F) (2016–2019) oraz Eskapista (Czasoprzestrzeń czarnej dziury) [The Escapist (Black Hole Spacetime), 2018–2019].

W jednym z najnowszych projektów, HEXEN 5.0 (2023–2025), Treister także posługuje się symboliką kart tarota i diagramami alchemicznymi, analizując funkcjonowanie sztucznej inteligencji (AI), kryzys klimatyczny i fizyki kwantowej. Poszukuje nadziei dla przyszłości świata w budowaniu oddolnych