SILENT ŚWIATŁO | Grażyna Smalej, Małgorzata Lebda

SILENT ŚWIATŁO Grażyna Smalej, Małgorzata Lebda w ramach cyklu „Czytelny Obraz” 1.10.2026 – 10.01.2027 kuratorka: Emilia Orzechowska wernisaż: 1.10.2026, godz. 18:00 Podczas wernisażu odbędzie się spotkanie z artystkami i kuratorką, które poprowadzi Magdalena Kicińska.

Światło nie jest tylko tym, co pozwala widzieć. Istnieje bez względu na to, czy patrzymy, czy nie. Dotyka powierzchni, wydobywa kolor, buduje cień, odbija się, rozprasza, znika. Czasem trwa zaledwie kilka minut. Czasem pozostaje w pamięci znacznie dłużej.

SILENT ŚWIATŁO to wystawa Grażyny Smalej i Małgorzaty Lebdy, powstająca w relacji malarka-poetka. Jest częścią cyklu kuratorskiego „Czytelny Obraz”, rozwijanego wokół idei równorzędności obrazu i słowa. Obie artystki spotykają się tutaj wokół światła – nie jako tematu, który można po prostu przedstawić, lecz jako doświadczenia, pytania i materii wspólnej pracy.

Światło na wystawie pojawia się jako doświadczenie egzystencjalne. Jest energią, która budzi, ogrzewa, oślepia i rozświetla, ale też przypomina o kruchości widzenia. Jest życzeniem dla świata – sposobem odpowiadania na mrok i melancholię współczesności.

W obrazach Grażyny Smalej światło staje się wydarzeniem malarskim. Nie jest czymś dodanym do obrazu, ale tym, co go organizuje i wprawia w ruch. Artystka szuka momentu, w którym kolor zaczyna świecić, a powierzchnia obrazu staje się niemal fizyczna. Tak jak światło, interesuje ją również cień – jego konieczność i paradoks: nie ma światła bez ciemności, nie ma świecenia bez miejsca, które może je przyjąć.

Jak mówi Smalej: „światło jest zawsze, gdy widzimy” Nawet wtedy, gdy próbujemy je namalować, malujemy właściwie jego wrażenie. Obraz nie może oślepić tak jak słońce, nie może ogrzać jak promień padający na skórę. Może jednak przywołać doświadczenie intensywności, blasku czy olśnienia – może zatrzymać powidok.

Lebda odpowiada na te obrazy językiem. Jej tekst „O świetle. Na marginesie wystawy SILENT ŚWIATŁO” nie jest komentarzem do prac ani ich literackim opisem. Jest osobnym ruchem myśli – poetyckim esejem, traktatem, rozmową, zbiorem obserwacji i pytań. Światło przechodzi w nim przez ciało, ocean, kolor, literaturę, malarstwo, astronomię i pamięć. Raz jest fizyczną energią, raz metaforą, raz czymś, czego można niemal dotknąć.

Obraz i tekst pozostają więc obok siebie, ale nie są wobec siebie ilustracją.Jedno nie tłumaczy drugiego. Raczej otwierają pomiędzy sobą przestrzeń dla tego, co nie daje się do końca nazwać ani zobaczyć. W twórczości Smalej pojawia się także tęcza: jako znak możliwości, krótkiego połączenia światła i wody, nieba i ziemi. Jest czymś, co trwa chwilę, a jednak zostaje w pamięci, jakby świat przez moment pokazywał, że może wyglądać inaczej.

Wystawa zatrzymuje właśnie takie momenty. To, co trwa kilka sekund lub kilka minut – błysk na wodzie, powidok, tęcza, odbicie, plama koloru, światło przesuwające się po ścianie – sztuka próbuje przechować, choćby jako iluzję. Materializowanie tego, co niematerialne, staje się wspólnym zadaniem malarki i poetki.

Jest w tym także praktyka czułości, ale bez deklaracji. Światło nie rozwiązuje problemów i nie unieważnia ciemności. Nie obiecuje, że wszystko będzie dobrze. Może jednak otworzyć przestrzeń, w której możliwe staje się inne widzenie.

Rebecca Solnit w „Nadziei w mroku” pisała o przyszłości jako o czymś, czego nie możemy jeszcze zobaczyć. Nadzieja nie jest w tej perspektywie pewnością rezultatu, lecz praktyką wyobraźni – zdolnością do działania i patrzenia pomimo tego, że nie znamy zakończenia.

Może więc światło jest właśnie takim ćwiczeniem w patrzeniu.

Nie tym, które rozprasza cały mrok, lecz tym, które pozwala dostrzec w nim szczelinę. Nie odpowiedzią, lecz kierunkiem. Nie końcem ciemności, lecz możliwością zobaczenia czegoś nowego.

Grażyna Smalej -malarka, absolwentka Wydziału Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (dyplom z wyróżnieniem – 2001 r.). Jest aktywistką, członkinią kolektywu Siostry Rzeki powołanego przez Cecylię Malik, organizującego m.in. happeningi na rzecz ochrony rzek w Polsce. W 2021 roku przeprowadziła się z Krakowa do Sopotu gdzie mieszka i pracuje. W swoim malarstwie poszukuje wyrazu dla relacji światła i wody, przede wszystkim wody Bałtyku, który jest teraz jej najbliższym oceanem.

Zdobyła Grand Prix Ministra Kultury w Konkursie na Obraz dla Młodych Malarzy im. Mariana Michalika (2001 r.). Była finalistką Biennale Malarstwa Polskiego Bielska Jesień (2003, 2011). Laureatka w konkursie Kobiecy Obraz Morza w 2024 r. Brała udział w wielu wystawach indywidualnych i zbiorowych w kraju i za granicą, m.in. w Saatchi Gallery w Londynie (Continental Shift, 2014). Jej prace znajdują się w licznych kolekcjach muzealnych i prywatnych w Europie, w Stanach Zjednoczonych, Australii, Chinach i Japonii.

Małgorzata Lebda, jest poetką, pisarką i ultramaratonką. Za tom Mer de Glace otrzymała Nagrodę im. Wisławy Szymborskiej, a za tom Dunaj. Chyłe pola Nagrodę Fundacji im. Kościelskich. Jej debiutancka powieść Łakome (finalistka Nagrody Literackiej Nike, Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus i Nagrody Conrada) ukazała się w przekładach w siedmiu krajach, a kolejne wydania zagraniczne są w przygotowaniu. Trwają prace nad filmową adaptacją powieści w reżyserii Jagody Szelc. W 2021 roku w ramach poetycko-aktywistycznego projektu „Czytanie wody” przebiegła 1113 km wzdłuż całej Wisły, od źródeł po ujście. Kończy pisać kolejną powieść. Mieszka na wsi z mężem i szesnaściorgiem zwierząt.

Identyfikacja wizualna: Maciek Bychowski Patronat medialny: Mint Magazine, SZUM, NN6T, Express Elbląg, Truso.tv Partner: Zielony Gaj

Współfinansowane ze środków Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego.