Październik ’56 | Przegląd filmowy - "Ziemia", 1956, reż. Jerzy Zarzycki

📽️ Odwilż 1956 roku była cezurą w Polsce – kończąc czarny okres stalinizmu, jednocześnie dawała nadzieję na taką dozę wolności, która pozwoli zmienić na lepsze wiele aspektów codziennego życia w kraju.

Kultura i sztuka, zdławione przez kilka poprzednich lat normami socrealizmu, wybuchły teraz ze zdwojoną siłą. To, co dziś nazywa się przełomem październikowym, było de facto szczytowym momentem tendencji wolnościowych bardzo wyraźnych już w 1955 roku.

Tendencje odwilżowe nie były oczywiście sprawą wyłącznie generacyjną, ale akurat w polskim kinie w artystycznym uderzeniu znaleźli się wówczas twórcy urodzeni w latach 20. XX wieku: Andrzej Munk, Andrzej Wajda, Stanisław Różewicz, Wojciech Jerzy Has, Kazimierz Kutz, Tadeusz Chmielewski, Janusz Morgenstern czy Aleksander Ścibor-Rylski. To ich talent sprawił, że polskie kino zaczęło opowiadać historie językiem autentycznym, żywym, najczęściej dramatycznym, ale czasem też komediowym.

W przeglądzie chcemy pokazać tytuły nieoczywiste, które zjawiska związane z Październikiem zarówno komentują wprost („Ziemia” Jerzego Zarzyckiego) lub już z pewnej czasowej perspektywy (jak „Życie raz jeszcze” Janusza Morgensterna czy „Dreszcze” Wojciecha Marczewskiego). Szczególnym przypadkiem pozostaje komedia „Ewa chce spać” Tadeusza Chmielewskiego, która poprzez bardzo oryginalną grę wyobraźni, niesie ze sobą ducha październikowych przemian. Jej humor był tak silnie związany z tamtym okresem, że okazał się nie do powtórzenia.

📍 FINA, ul. Wałbrzyska 3/5, Warszawa (Sala Ziemia Obiecana)

🎟️ Wstęp na pokazy jest bezpłatny, rejestracja przez formularze, które będą udostępniane na stronach FINA na tydzień przed datą wydarzenia - linki poniżej

PROGRAM

📅 2 października, godz. 18.00 🎬 "Ziemia", 1956, reż. Jerzy Zarzycki, 73 min zapisy >> link

„Ziemia”, choć trochę zapomniana, jest filmem ważnym, stanowiącym swego rodzaju rewers do „Człowieka na torze”. Film Andrzeja Munka ukazywał mechanizm stalinowskich opresji z perspektywy starego maszynisty, a więc – robotniczej, a „Ziemia” jako ofiarę podobnych mechanizmów czyniła chłopa. Początkowo przypisany do realizacji filmu Wojciech Jerzy Has został odsunięty od projektu. Nigdy nie dowiemy się, jaki film zrealizowałby Has, ale przy okazji przeglądu spróbujemy porównać jego scenopis i plany koncepcyjne, które się zachowały, z tym, co ostatecznie nakręcił Zarzycki.

📅 9 października, godz. 18.00 🎬 „Życie raz jeszcze”, 1964, reż. Janusz Morgenstern, 92 min zapisy >> link 👤 Po filmie spotkanie z filmoznawcą Piotrem Zwierzchowskim

W centrum „Życia raz jeszcze” Janusza Morgensterna – pierwszego pełnoprawnego „filmu obrachunkowego o okresie kultu jednostki” – stoją wręcz modelowi obywatele powojennej Polski: sekretarz Komitetu Powiatowego Polskiej Partii Robotniczej Jakuszyn (Tadeusz Łomnicki), gorliwa działaczka Związku Walki Młodych Anna (Ewa Wiśniewska) oraz wracający z Anglii oficer lotnictwa Piotr (Andrzej Łapicki). Wydawać by się mogło, że po wojnie zaczyna się dla bohaterów nowe życie, ale narastająca polityczna opresja w dramatyczny sposób wpłynie na ich losy.

📅 20 października, godz. 18.00 🎬 "Ewa chce spać", 1957, reż. Tadeusz Chmielewski, 94 min zapisy >> link

Debiut Tadeusza Chmielewskiego zawiera w sobie wszystko, czego zabraniał socrealizm: lewicujący z zasady surrealizm, z natury polityczną satyrę i lekkość nieobciążoną propagandowym moralizowaniem.

Tytułową Ewę (Barbara Kwiatkowska) znajdujemy w skąpanym w światłach latarni mieście, w którym z walizką w ręku, odziana w niewygodne pantofle szuka noclegu przed rozpoczęciem nauki w Technikum Geodezyjnym. Nieświadoma niebezpieczeństw czyhających na nią na nocnych ulicach, spotyka kolejne osoby, które pomagając jej w poszukiwaniu kwatery, jednocześnie wpędzają ją w tarapaty.

📅 27 października, godz. 18.00 🎬 "Dreszcze", 1981, reż. Wojciech Marczewski, 102 min zapisy >> link 👤 Po filmie spotkanie z reżyserem Wojciechem Marczewskim

Od rzeczywistości nikt nie może się uwolnić. „Dreszcze” to