Paryskie salony romantyków – spotkanie z Robertem Kowalskim i prof. Krzysztofem Rutkowskim wokół książki „Xawera”

Rozmowa dotyczyć będzie książki „Xawera” – biografii Xawery Deybel, ostatniej miłości Adama Mickiewicza. Udział w dyskusji wezmą autor książki, Robert Kowalski, oraz znawca twórczości i życia Adama Mickiewicza, prof. Krzysztof Rutkowski.

Mało jest dokumentów o Xawerze. Dowiadujemy się o niej prawie zawsze za czyimś pośrednictwem. O dzieciństwie świadczą dzieje jej rodziców i prowadzonej przez nich pensji. Wiadomości o krótkiej karierze artystycznej pojawiają się w listach i notatach Mickiewicza, Towiańskiego, Goszczyńskiego. Brak listów jej samej i do niej. Xawera wspominana jest przez innych mimochodem. Po śmierci Adama o życiu Xawery dowiadujemy się z policyjnych teczek.

Robert Kowalski zaprasza w podróż śladami Xawery przemilczanej; Xawery, która niegdyś myślała, że pana Boga chwyciła za nogi, a może sama była posłannicą bogów; największej, a może jedynej prawdziwej miłości Adama; Xawery płacącej za tę miłość dekadami cierpień i upokorzeń; kobiety, którą kolejne pokolenia pomijały i oczerniały.

Prawda o niej jest na pewno bolesna i trudna. Niejednoznaczna. Xawera popełniała błędy i krzywdziła innych – jak każdy. To truizm. Ale zasłużyła na to, by pokazać ją prawdziwiej. Na tyle, na ile to możliwe.

Robert Kowalski – autor powieści „Wieszczowie” (K.I.T. Stowarzyszenie Żywych Poetów, 2020) o Adamie Mickiewiczu, Juliuszu Słowackim i Fryderyku Chopinie oraz pozycji popularnonaukowych „Od Adama do Zygmunta. Romantyczne biografie” (Pewne wydawnictwo, 2022) i „Xawera” (wydawnictwo Żywosłowie, 2026). Prowadzi stronę „Paryskie salony romantyków”– kompendium wiedzy na temat romantyzmu, zawierające biografie, portrety i fotografie, drzewa genealogiczne, metryki oraz wiele innych informacji o najważniejszych artystach epoki. Zorganizował larp „Wesele Sand i Chopina” w pałacu w Jabłonnie (2020), od 2021 roku współorganizuje konwent miłośników romantyzmu „Romantykon”, wprowadził również w życie projekt „Potomkowie romantyzmu” – serię wywiadów ze współcześnie żyjącymi potomkami romantyków.

Prof. Krzysztof Rutkowski (1953) – profesor nauk humanistycznych, wybitny i popularny pisarz, znakomity i doświadczony tłumacz, a zarazem znawca twórczości i życia Adama Mickiewicza. Poświęcił tym zagadnieniom tak znane swoje prace jak „Braterstwo albo śmierć. Zabijanie Mickiewicza w Kole Sprawy Bożej” (1988), „Stos dla Adama albo Kacerze i kapłani” (1994), „Xsiężniczka. Miejsce Xawery Deybel w rodzinie Mickiewiczów” (1998), „Bóg Adama” (2021), „Adam Mickiewicz. Kościół i Mesjasz” (2024-2025).

Publikacja „Xawera” ukazała się przy wsparciu Instytutu Książki w ramach programu wydawniczego Inne Tradycje. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach dotacji celowej Nr 3/df-vii/2026.

Książka objęta patronatami: Instytutu Biblioteka Polska w Paryżu, Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, Muzeum Historii Kobiet.

Matronat spotkania: Babka od histy.