Między splotami

Między splotami to opowieść o jednym z najciekawszych artystycznych wyzwań, przed jakimi stanęło środowisko Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku, poprzedniczki dzisiejszej ASP. Imponujący zamysł twórczy, intelektualny rozmach oraz udział czołowych artystów, dydaktyków i rzemieślników związanych z uczelnią dookreśliły monumentalną kolekcję tkanin zrealizowaną na zamówienie Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy. Wystawa – po raz pierwszy w historii – prezentuje gdańskiej publiczności trzynaście z trzydziestu wielkoformatowych tapiserii, jakie projektowano i tkano w latach 1979–1991 zarówno w murach Szkoły, jak i Filharmonii.

Historia powstania tych prac oraz ich tematyka ściśle wiążą się z osobą Andrzeja Szwalbego (1923–2002), wieloletniego dyrektora Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy, a zarazem erudyty i inicjatora gromadzenia dzieł sztuki różnych dziedzin – rzeźby, malarstwa, tkaniny artystycznej i grafiki, oraz włączania ich w przestrzeń bydgoskiej instytucji. Szwalbe stworzył unikatowe miejsce, w którym muzyka i sztuki plastyczne pozostawały w twórczej wymianie.

Szczególne znaczenie dla realizacji jego idei miał zespół tapiserii, którego realizacja była długofalowym projektem łączącym wymiar artystyczny z edukacyjnym i badawczym.

Scenariusz do wszystkich tkanin stworzył sam Szwalbe, w kwietniu 1978 roku nadzór artystyczny nad przedsięwzięciem powierzając prof. Józefie Wnukowej (1911–2000). Ta wybitna artystka od końca lat 40. XX wieku kierowała Pracownią Tkaniny Dekoracyjnej w gdańskiej PWSSP oraz działającymi przy uczelni od początku lat 50. Zakładami Artystyczno-Naukowymi Tkaniny Dekoracyjnej.

Prof. Wnukowa, pozostając m.in. pod wpływem francuskiego artysty Jeana Lurçata (1892–1966), rozwinęła ideę dialogu między dyscyplinami, kształtując Pracownię jako przestrzeń twórczego eksperymentu i formalnych poszukiwań. Powstające tam tapiserie zakorzenione były w tradycyjnych technikach tkackich, jednak otwierały się na współczesne problemy sztuki, eksplorując relacje między strukturą, kolorem i rytmem. Pozostawały także wrażliwe na otaczającą je architekturę oraz funkcję wnętrza. Tkanina artystyczna stawała się w tym ujęciu nie tylko autonomicznym dziełem sztuki, lecz również integralnym elementem przestrzeni – współkształtującym jej charakter i oddziałującym na odbiorcę poprzez rytm, napięcie i harmonię, podobnie jak muzyka.

Cały projekt wyrastał z dwóch korzeni: z myślenia Szwalbego o instytucji jako miejscu spotkania różnych sztuk oraz z podejścia Pracowni Tkaniny, w której traktowano tapiserię jako dzieło totalne – materialne, przestrzenne, historyczne, a zarazem nowoczesne. Perspektywy te łączyły się w opowieść o tkaninie jako medium zdolnym do dialogu z tradycją, współczesnością, innymi dziedzinami sztuki, a przede wszystkim z odbiorcą.

Koncepcja prezentowanej w ASP wystawy różni się od pierwotnych założeń dyrektora Szwalbego, który realizacje planował w układzie tematycznych cykli. Gdańska ekspozycja prowadzi widzów przez trzy obszary refleksji: tożsamość, naturę oraz mit i tajemnicę. Tematy te wzajemnie się dopełniają, ukazując tkaninę jako znaczeniowo gęstą: tu doświadczenie historyczne splata się z uniwersalnymi motywami, tworząc wielowarstwową narrację o charakterze filozoficzno-politycznym.

Warstwa znaczeniowa eksponowanych tapiserii – gęsta i różnorodna – idzie w parze z ich formalnym pięknem i maestrią wykonania: malarską kolorystyką, rzeźbiarską fakturą i niemal muzyczną rytmicznością splotów. Wykonane według projektów czołowych artystów związanych z PWSSP – Kiejstuta Bereźnickiego, Jerzego Krechowicza, Kazimierza „Kacha” Ostrowskiego, Mieczysława „Mieta” Olszewskiego, Jerzego Zabłockiego oraz Józefy Wnukowej. – tapiserie kontynuują indywidualne idiomy twórcze każdego z nich.

Do 22 listopada zapraszamy do oglądania fragmentu niezwykłej kolekcji, która powstała w ścisłej współpracy grona twórców i twórczyń w ramach wyjątkowego przedsięwzięcia artystycznego, które na trwałe wpisało się w hist