Magdalena Abakanowicz. Bambini

Instalację słynnej rzeźbiarki można oglądać od 6 listopada w oddziale Muzeum Narodowego w Gdańsku w Zielonej Bramie. Bambini to przestrzenna kompozycja składająca się z 83 rzeźb – bezgłowych i bezrękich postaci z betonu i drewna. Była wystawiana m.in. w Nowym Jorku, Paryżu, Berlinie, Madrycie i Warszawie.

W maju Senat Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2027 Rokiem Magdaleny Abakanowicz. Muzeum Narodowe w Gdańsku antycypuje jego obchody już w ostatnim kwartale roku poprzedniego.

Magdalena Abakanowicz – jedna z najbardziej znanych na świecie polskich artystek – uczyła się w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Gdyni, w 1949 roku zaczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku, a rok później przeniosła się na Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie. Międzynarodową sławę przyniósł jej udział w Międzynarodowym Biennale Tkaniny w Lozannie w 1962 roku z trójwymiarową instalacją Kompozycja białych form. Za to przełomowe, zarówno w sztuce tkaniny, jak i rzeźby, dzieło otrzymała w 1965 roku złoty medal na Biennale w São Paulo. Jej monumentalne, przestrzenne formy z wełny, lnu, nici i barwionego włókna sizalowego od nazwiska artystki nazwano abakanami.

Przestrzenie doświadczenia

Od połowy lat 70. coraz większe znaczenie w jej twórczości zaczęły odgrywać monumentalne rzeźby humanoidalne. Powstały wówczas m.in. Alteracje – dwanaście wydrążonych postaci siedzących w rzędzie, Głowy – wielkie formy przypominające ludzkie głowy pozbawione twarzy oraz Plecy i Postacie siedzące przedstawiające ludzkie korpusy. Motyw anonimowego człowieka ukazanego jako część większej zbiorowości stał się jednym z najważniejszych tematów jej twórczości.

W latach 1986–2008 powstały zespoły rzeźb przedstawiających stojące postaci: Tłum I, Tłum II, Tłum III, Mędrcy, Hurma, Bambini i Odwróceni. W tych pracach artystka poruszała tematy relacji jednostki i zbiorowości, anonimowości oraz doświadczenia ludzkiej egzystencji. Od początku lat 80. realizowała również monumentalne projekty plenerowe, które nazywała „przestrzeniami doświadczenia”. Powstały głównie poza granicami Polski. Do najważniejszych należą Sarkofagi w szklanych domach we Francji – cztery formy z drewna i metalu przypominające sarkofagi zamknięte w przeszklonych konstrukcjach; Katarsis pod Florencją – grupa 33 odlanych z brązu bezosobowych postaci o wysokości około trzech metrów; Negev przy Israel Museum w Jerozolimie – siedem kamiennych kręgów o średnicy 280 centymetrów; Przestrzeń smoka w Seulu, składająca się z dziesięciu monumentalnych głów zwierzęcych czy Przestrzeń umilkłych istnień w Hiroszimie, złożona z 40 odlanych z brązu nadnaturalnej wielkości figur z cyklu Plecy.

Jednostka jest krucha, tłum jest potężny

„Bambini” składa się z 83 rzeźb z betonu i drewna. Są to bezgłowe i bezrękie postaci wielkości dziecka.

– To jedna z największych realizacji w dorobku Abakanowicz i jedyna, która przedstawia postaci dziecięce. Mówiła, że nie interesuje jej portret konkretnej osoby, a jednak każdą z tych przestrzennych, pustych w środku figur, które nazywała skorupami ludzkiego ciała, potraktowała indywidualnie, nadając jej odrębny charakter. Beton w jej dłoniach stał się tworzywem wyjątkowo plastycznym – kruchym, z fakturą pełną pęknięć i rys, wręcz organicznym – opowiada kuratorka wystawy Małgorzata Ruszkowska. – Interesowało ją napięcie między jednostką a zbiorowością.

Tytułowe Bambini, czyli postaci dziecięce ustawione w nieregularnych szeregach, nasuwają na myśl szkolną opresję uroczystych apeli, formatowanie psychiki dziecięcej do społecznych struktur już od najmłodszych lat. Dehumanizują poprzez zbiorowe doświadczenie kolejno następujących po sobie generacji. Odzierają z indywidualności rodzące się dziecięce doświadczenia i budzącą się w nich wyobraźnię. W Tłumach Abakanowicz zderzamy się z doświadczeniem dorosłości i funkcjonowania w utartych społecznych strukturach. Postawienie w takiej sytuacji postaci dziecięcych jako bezgłowych i bezrękich skorup wydaje się tym ba