Katarzyna Stanny: Maryja, Żydówka, Królową Polski

Prezentowana ekspozycja zwraca uwagę na granice tożsamości w kontekście religii i przynależności kulturowej. W powszechnej świadomości w Polsce często pomija się fakt, że Maryja, matka Jezusa, tak jak i on sam, byli Żydami. Pomimo że pozostali do końca życia na gruncie swojej religii, a nauczanie wprowadzone przez nauczyciela z Nazaretu jako pierwsi rozpowszechnili jego żydowscy wyznawcy, często ignoruje się ten fakt – podobnie jak współczesny dorobek dialogu chrześcijaństwa z macierzystą religią żydowską.

Współczesny polski nacjonalizm i jego pochodne deprecjonują święta i tradycje żydowskie, które do wybuchu II wojny światowej tworzyły kulturowy i religijny amalgamat. Z afektu, braku tolerancji, niewiedzy, a może samego braku chęci uświadomienia sobie fundamentów katolicyzmu, opierających się przecież na silnym gruncie religii mojżeszowej i Starym Testamencie?

Zarówno polska, jak i europejska czy światowa kultura i sztuka nie osiągnęłyby takiej barwy i polifonii, jeśli nie kształtowałyby ich zasymilowane jednostki i grupy pochodzenia żydowskiego. Prezentowana ekspozycja czyni temu zadość.

Centralną część galerii zajmuje iluminująca światłem „kapliczka” z wizerunkiem Maryi, oryginalny obiekt dewocjonalny z lat 50. XX w. Na pozostałych ścianach znajdują się fotografie nieżyjących postaci historycznych pochodzenia żydowskiego, które trwale ukształtowały polskie dziedzictwo kulturalno-społeczne.

Dodatkowymi elementami ekspozycji są dwie kolie – obiekty artystyczne, zaprezentowane w szklanych gablotach. Pierwsza to kolia św. Edyty Stein łącząca elementy dewocyjnej symboliki katolickiej z symbolem żydowskim. Druga to kolia nawiązująca do tradycji wycinanki polskiej, czerpiącej korzenie z wycinanki żydowskiej. Kolia ta znajduje się na stałe w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

dr Katarzyna Stanny – prof. Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Absolwentka Wydziału Grafiki ASP w Warszawie, studiów podyplomowych „Historia i Kultura Żydów w Polsce” w Instytucie Historii UW. Zajmuje się grafiką użytkową, projektowaniem biżuterii i elementów kostiumów, fotografią oraz pracą naukową.

W latach 2016–2024 prodziekana Wydziału Sztuki Mediów ASP, gdzie od 2009 roku prowadzi Pracownię Obrazowania dla Mediów. Wykładała m.in. w Centrum Taubego, Warszawskiej Szkole Filmowej, UKSW, PAN i Centrum Kultury Jidysz, gdzie prowadziła autorski cykl wykładów o przenikaniu się sztuki żydowskiej i polskiej. Swoje prace prezentowała na 33 wystawach indywidualnych oraz ponad 100 wystawach zbiorowych w Polsce, Francji, Niemczech, Luksemburgu i Chinach.

Projekt jest częścią programu Galerii Rotacyjnej, prezentującej twórczość żydowskich osób artystycznych. Tegoroczna edycja poświęcona jest „pytaniom granicznym”, a kolejne odsłony przyjmują formę instalacji i działań performatywnych tworzonych przez indywidualne osoby artystyczne lub kolektywy.