Eleanor Antin. Retrospektywa

Eleanor Antin należy do najważniejszych amerykańskich artystek ostatnich 50 lat, a jej prace zalicza się do klasyki sztuki feministycznej. Twórczyni wywodzi się z nowojorskiego nurtu konceptualnego, lecz jego intelektualny rygor połączyła z wrażliwością na kwestie kulturowe i społeczne typową dla Zachodniego Wybrzeża, gdzie spędziła większość swojego życia. Antin porusza tematy związane z płynnymi tożsamościami, płcią i klasą społeczną. Wykorzystuje różnorodne media, które łączy ze sobą w zależności od charakteru realizacji. Najczęściej są to: instalacja, malarstwo, rysunek, pisanie, fotografia, performans i film.

Antin jest znana i doceniana na Zachodzie, jej dzieła znajdują się w najważniejszych kolekcjach oraz opracowaniach z zakresu historii sztuki. W Polsce do tej pory prezentowano pojedyncze prace artystki. Wystawa Eleanor Antin. Retrospektywa będzie zatem nie tylko pierwszym całościowym pokazem jej dorobku w naszym kraju, ale też okazją do poznania bogactwa ideowego tej twórczości, ściśle związanego ze sztuką awangardową powstającą od lat 60. zeszłego wieku do dzisiaj.

Głównym celem wystawy jest przekrojowe ukazanie twórczości Antin poprzez wyodrębnienie wątków dla niej zasadniczych. Porządek chronologiczny ustępuje tutaj miejsca porządkowi formalnemu i zarazem ideowemu. Pozwala to dostrzec takie cechy tej twórczości, które przechowują ducha epoki, ale równocześnie takie, które gwarantują aktualność dzieła Antin do dzisiaj. Pokazana zostaje nie tylko różnorodność tematyczna, lecz także niezwykła konsekwencja artystki, bowiem te same wątki, różnie podejmowane, pojawiają się w pracach odległych od siebie czasowo.

Wystawę rozpoczyna znana realizacja 100 butów, zbiór obuwia, który artystka ustawiała w różnych miejscach: w otwartych przestrzeniach i we wnętrzach instytucji kultury. Dalej znajduje się grupa wczesnych prac, których wątki będą powracały w późniejszych realizacjach, a w których Antin ujawnia prostymi gestami, jak kobiece ciało jest kształtowane przez kulturowo przyjęte systemy założeń (a co za tym idzie – systemy norm, proporcji, miar). Są to na przykład zdjęcia z serii Rzeźbienie. Tradycyjna forma sztuki, ukazujące proces chudnięcia samej artystki. Z tą grupą wiąże się następna: realizacje inspirowane starym kinem, w których Antin wciela się w fikcyjne, lecz i realnie istniejące postacie. Występuje na przykład jako Balerina, poddając krytyce klasyczne ideały piękna, a także jako legendarna pielęgniarka z wojny krymskiej – Florence Nightingale.

Podobne inspiracje – fikcją historyczną przemieszaną z prawdziwymi wydarzeniami i faktami oraz estetyką niemego kina – pojawiają się w znaczącej grupie prac poświęconych pamięci. Tutaj artystka czerpie bezpośrednio z dziedzictwa europejskich Żydów. To także jej własny spadek, rodzice Antin bowiem byli żydowskimi emigrantami z Polski (z terenu obecnie w granicach Ukrainy). Motywy nostalgii, cierpienia, troski i oporu obecne są chociażby w monumentalnej realizacji przestrzenno-filmowej Wileńskie noce. Wątki autobiograficzne pojawiają się także w pracach, które artystka poświęciła ważnym dla niej kobietom, intelektualistkom, artystkom, badaczkom. Jest wśród nich także matka Antin – w przedwojennej Polsce aktorka teatrów żydowskich.

Dylematy związane ze sprawowaniem władzy, z jej skutecznością, ze służbą poddanym – wyraża kolejna ważna grupa dzieł. W tych późnych, monumentalnych fotografiach inscenizowanych artystka podejmuje tematy bogactwa i upadku moralnego imperiów. Wizje starożytnego Rzymu ukształtowane zostały w estetyce złotej ery Hollywood. Dzieła mają odzwierciedlać współczesną kondycję Stanów Zjednoczonych i – szerzej – cywilizacji Zachodu, którym artystka nie szczędzi krytycznych uwag.

Wystawa powstała w kooperacji MOCAK-u z MUDAM The Contemporary Art Museum of Luxembourg oraz Kunstmuseum Liechtenstein, a krakowską odsłonę zainicjował Adam Budak.

Eleanor Antin (ur. 1935 w Nowym Jorku) jest artystką wizualną wywodzącą się z konceptualizmu lat 70. i czołową p