Debaty o współczesnym świecie: Kryzys migracyjny

Serdecznie zapraszamy na kolejne spotkanie, będące częścią cyklu 10 debat oksfordzkich, poruszających tematy zogniskowane wokół zagadnień wojny, pamięci o Powstaniu Warszawskim, kryzysu migracyjnego, mowy nienawiści i kryzysu klimatycznego. Cykl, organizowany we współpracy z Fundacją Polska Debatuje, będzie okazją do zaprezentowania przez uczestników debat sztuki prowadzenia dialogu, wyjaśnienia istoty krytycznego sporu i nauką argumentacji.

Przymusowe migracje nie są zjawiskiem nowym, ale w ostatnich latach stały się jednym z najważniejszych sprawdzianów dla wspólnoty europejskiej. Według raportu UNHCR Global Trends, opublikowanego w czerwcu 2026 roku, na koniec 2025 roku na świecie było 117,8 mln osób przymusowo przesiedlonych z powodu konfliktów, przemocy lub prześladowań, w tym 41,6 mln uchodźców przebywających poza krajem pochodzenia (UNHCR, Global Trends). Była to pierwsza od dekady spadkowa wartość, ale nadal oznacza, że mniej więcej jedna na siedemdziesiąt osób na świecie żyje poza swoim domem nie z wyboru, lecz z konieczności. Jednocześnie około dwóch trzecich uchodźców przebywa w państwach sąsiadujących z krajem, z którego uciekli. Europa nie jest więc głównym miejscem schronienia dla uchodźców świata, ale jest jednym z nielicznych regionów, które zbudowały wspólny, ponadnarodowy system ich ochrony.

Dla Polski pytanie o obowiązki wobec osób uciekających przed wojną i prześladowaniami przestało być abstrakcyjne w 2021 roku, gdy na granicy z Białorusią rozpoczął się kryzys, który władze polskie i instytucje unijne uznały za instrumentalizację migracji przez reżim Łukaszenki i Rosję. Kilka miesięcy później, po pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę, Polska stała się jednym z głównych państw przyjmujących osoby uciekające przed wojną. Według Urzędu do Spraw Cudzoziemców od 24 lutego 2022 roku do 1 kwietnia 2026 roku na ochronę czasową w Polsce zarejestrowano łącznie 2,14 mln osób, a aktywny status ochrony posiadało wówczas około 958 tys. obywateli Ukrainy (UdSC, raport wg stanu na 1.04.2026). Te same lata przyniosły więc dwa skrajnie różne doświadczenia: masową, społecznie popieraną pomoc dla jednej grupy oraz stopniowe zaostrzanie dostępu do procedury azylowej na granicy wschodniej dla innych osób.

W tym napięciu ujawnia się zasadniczy problem. Z jednej strony państwo ma prawo, a nawet obowiązek, kontrolować swoje granice, decydować o tym, kto i na jakich zasadach może przebywać na jego terytorium, oraz chronić bezpieczeństwo obywateli. Traktat o Unii Europejskiej wprost stanowi, że bezpieczeństwo narodowe pozostaje w wyłącznej odpowiedzialności każdego państwa członkowskiego (art. 4 ust. 2 TUE). Z drugiej strony Polska dobrowolnie przyjęła zobowiązania międzynarodowe, które ograniczają tę swobodę: przystąpiła do Konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców, ratyfikowała Europejską Konwencję Praw Człowieka, a wstępując do Unii Europejskiej, zaakceptowała wspólną politykę azylową oraz zasadę solidarności między państwami członkowskimi. Suwerenność nie została więc w tej dziedzinie odebrana Polsce z zewnątrz – została w części wykonana poprzez decyzję o związaniu się wspólnymi regułami.

Debata o przyjmowaniu uchodźców nie sprowadza się zatem wyłącznie do polityki migracyjnej. Dotyka sposobu rozumienia odpowiedzialności państwa, wiarygodności jego zobowiązań, granic suwerenności w warunkach integracji europejskiej oraz tego, czy prawo do ochrony przed prześladowaniem jest prawem rzeczywistym, czy jedynie deklaracją, która obowiązuje dopóty, dopóki jej realizacja jest politycznie wygodna.

Podczas spotkania zastanowimy się więc czy:

* Polska, jako członek Unii Europejskiej, ma obowiązek przyjmować uchodźców humanitarnych. Solidarność europejska oznacza wspólne ponoszenie odpowiedzialności za ludzi uciekających przed wojną i prześladowaniami. To nie tylko kwestia prawa, ale też moralnego obowiązku.

* Sposób, w jaki media przedstawiają uchodźców, ma większy wpływ na społeczeństwo niż decyzje polityków. Obrazy i nar