CZYM JEST TOŻSAMOŚĆ NARODOWA?

Co myślą Polacy o swojej tożsamości narodowej. Jaką rolę w poczuciu tożsamości narodowej odgrywają kultura, język, tradycja i historia? W jaki sposób chronić i przekazywać polskie dziedzictwo kulturowe kolejnym pokoleniom? Dlaczego Jan Paweł II pozostaje jednym z najważniejszych autorytetów Polaków i jakie znaczenie ma jego dziedzictwo dla polskiej wspólnoty narodowej? Zapraszamy na kolejne spotkanie z cyklu #poSąsiedzku i prezentację raportu "Osoba i Naród. Perspektywa Jana Pawła II", przygotowanego przez Zespół Badawczy UKSW, w skład którego wchodzi prof. Dominika Żukowska-Gardzińska z Mt 5,14.

Raport jest drugim etapem projektu, po badaniach jakościowych i badaniu Internetu prezentowanych w 2025 r. W aktualnej części badań zrealizowanych przez CBOS na ogólnopolskiej próbie 1731 dorosłych Polaków (badania CAWI), Zespół Badawczy UKSW (prof. Rafał Wiśniewski – kierownik projektu, prof. Dominika Żukowska-Gardzińska, prof. Michał Gierycz, x. prof. Wojciech Kluj, x. prof. Jarosław Różański, x. prof. Tomasz Szyszka, dr Marcin Zarzecki) analizował zagadnienia tożsamości narodowej i miejsca Jana Pawła II wśród autorytetów Polaków.

– Badania pokazują, że dla większości Polaków tożsamość jest silnie związana z kulturą narodową, wspólnym językiem, tradycją, historią. Wciąż najważniejszymi wartościami są rodzina, wolność, patriotyzm i religia – mówi prof. Rafał Wiśniewski z UKSW, kierownik projektu, w ramach którego odbyło się badanie. – Dlatego świadomość społecznego rozumienia tożsamości pomaga lepiej rozumieć własne miejsce we wspólnocie i mechanizmy budowania więzi społecznych – podsumowuje.

– Jednocześnie wyniki wskazują, że współczesny człowiek, funkcjonujący w warunkach pluralizmu kulturowego i dynamicznych przemian społecznych, szuka refleksji nad własną tożsamością, a osoba Jana Pawła II w pewnym sensie łączy Polaków ponad podziałami światopoglądowymi: podzielają ją zarówno osoby wierzące i praktykujące, jak i niewierzący i niepraktykujący – mówi prof. Dominika Żukowska-Gardzińska z Mt 5,14 | Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego.

Zdecydowana większość Polaków czuje się związana z polską kulturą, ceni tradycję i historię. Zaangażowanie w praktyczne poznawanie dziedzictwa narodowego deklaruje jednak mniej niż połowa respondentów. Jako instytucje predestynowane do przekazywania kultury kolejnym pokoleniom Polacy postrzegają przede wszystkim rodzinę i szkołę. Najważniejsze wartości w życiu Polaków to zdrowie, bezpieczeństwo, rodzina i wolność.

Trzy czwarte badanych ma poczucie, że polska kultura określa ich tożsamość. Zdecydowana większość dostrzega wartości, które są typowe dla polskiej wspólnoty narodowej, a wśród nich wymieniane są przede wszystkim wiara i religia oraz patriotyzm. W ocenie społecznej naród to przede wszystkim wspólnota kulturowa, a głównym czynnikiem o charakterze narodotwórczym jest wspólny język.

Ogromna większość badanych identyfikuje się z polską wspólnotą narodową i odczuwa dumę z polskiej tradycji, kultury i dziedzictwa narodowego. Sens życia upatrywany jest jednak gdzie indziej – przede wszystkim w szczęściu rodzinnym, miłości oraz znalezieniu swojego miejsca w społeczeństwie i poczuciu bycia przydatnym. Najmniej istotną z tej perspektywy jest wiara w jakąś wielką ideę (stosunkowo nisko w tej hierarchii lokuje się także wiara religijna).

Zdaniem większości badanych polska kultura wzmacnia pozycję naszego kraju i powinna być priorytetem polityki państwowej. Osoby, które dostrzegają zagrożenia dla polskiej tożsamości kulturowej, najczęściej uznają za nie migracje i wielokulturowość oraz utratę zainteresowania tradycją w młodym pokoleniu. Wśród Polaków dominuje pogląd o potrzebie ochrony własnej tradycji, kultury i dziedzictwa narodowego.

Jan Paweł II jest niekwestionowanym liderem rankingu osobistych autorytetów Polaków – w pytaniu otwartym wymienił go w tym kontekście więcej niż co czwarty respondent (28,5%), podczas gdy kolejne postaci uzyskały od 8,3% do 6,6% wskazań. Co piąty badany nie p