Chcieli Tylko Przeżyć

Miejska Biblioteka Publiczna w Olsztynie oraz Miejski Ośrodek Kultury w Olsztynie zapraszają na cykl spotkań „Wolna Warmia”.

Warmia to język, literatura, historie mieszkańców i doświadczenia kolejnych pokoleń, które razem tworzą wyjątkową tożsamość regionu. O tym, jak ją rozumieć, pielęgnować i opowiadać ją na nowo, będziemy rozmawiać podczas cyklu spotkań „Wolna Warmia”.

Od 6 do 14 października w Zajezdni trolejbusowej (ul. Knosały 3A) spotkamy się z autorami i badaczami, którzy podejmują temat historii i tożsamości mieszkańców Warmii. Będzie o pamięci o trudnych wydarzeniach, o gwarze warmińskiej i jej znaczeniu dla regionalnej tożsamości, a także o literaturze – tej, która dokumentuje przeszłość, i tej, która współcześnie tworzy nową narrację o regionie. Cykl ma na celu nie tylko przybliżanie mieszkańcom literatury związanej z Warmią, ale przede wszystkim budowanie lokalnej tożsamości i popularyzację dziedzictwa kulturowego Warmii.

„Wolna Warmia” – spotkania literackie

6 października 2026 (wtorek), godz. 17:00 | Zajezdnia trolejbusowaCykl otworzy spotkanie z Marcinem Powierżą, autorem książki „Chcieli tylko przeżyć…”. Publikacja przedstawia relacje i wspomnienia mieszkańców dawnej parafii gutkowskiej, do której należały wsie Gutkowo, Likusy, Redykajny i Łupstych. Punktem wyjścia były wydarzenia pierwszych tygodni 1945 roku, kiedy na teren Warmii wkroczyła Armia Czerwona. Autor przybliża doświadczenia ludności cywilnej, jej zmagania z wojenną rzeczywistością oraz historie mieszkańców, dla których najważniejszym celem było po prostu przetrwanie. To opowieść o pamięci, która przez dziesięciolecia pozostawała w cieniu oficjalnych narracji.

12 października 2026 (poniedziałek), godz. 17:00 | Zajezdnia trolejbusowaDrugie spotkanie poświęcone będzie „Opowiadaniom gwarowym” Klemensa Frenszkowskiego – tekstom, które są ważnym świadectwem języka, kultury i codzienności dawnej Warmii.O publikacji i twórczości Frenszkowskiego rozmawiać będą trzy badaczki reprezentujące różne dziedziny nauki: dr hab. Izabela Lewandowska, prof. UWM, historyczka specjalizująca się w historii regionalnej Warmii i Mazur oraz dziedzictwie kulturowym; dr hab. Iza Matusiak-Kempa, prof. UWM, językoznawczyni, która zajmuje się analizą warstwy językowej tekstów i konfrontacją ich z wiedzą o gwarach warmińskich; oraz dr hab. Joanna Szydłowska, prof. UWM, literaturoznawczyni analizująca utwory Frenszkowskiego pod kątem genologicznym, literackim i społeczno-kulturowym.

14 października 2026 (środa), godz. 17:00 | Zajezdnia trolejbusowaCykl zakończy spotkanie z dr hab. Joanną Chłostą-Zielonką, prof. UWM, autorką książki „Spadkobiercy. Kreacja pamięci o Warmii (i Mazurach) w narracjach po 1989 roku”. To opowieść o tym, jak literatura zmieniała sposób patrzenia na Warmię i Mazury oraz jak po 1989 roku zaczęto na nowo odkrywać wielokulturowe dziedzictwo regionu. Przez lata tematyka tożsamości dawnych mieszkańców Warmii była pomijana lub przemilczana w oficjalnej narracji. Transformacja ustrojowa otworzyła przestrzeń do podejmowania tematów wcześniej nieobecnych – związanych z pamięcią, wielokulturowością, dziedzictwem niemieckim i polskim oraz skomplikowaną historią regionu.Prof. Joanna Chłosta-Zielonka analizuje różnorodne gatunki literackie – od reportażu po powieść – zestawiając twórczość pisarzy polskich i niemieckojęzycznych. W książce pojawiają się również współczesne narracje, między innymi autorstwa Joanny Wilengowskiej i Aleksandry Dobies.

Spotkania cyklu „Wolna Warmia” poprowadzi Ewa Zdrojkowska, dziennikarka Radia Olsztyn.

Wstęp na wszystkie wydarzenia jest wolny.

Organizatorzy: Miejska Biblioteka Publiczna w Olsztynie, Miejski Ośrodek Kultury w Olsztynie